Türk dünyasında iş birliği: Doğal gazdan sonra sıra petrolde mi?

Türk dünyası ortasındaki iş birliği ve ticaret her geçen gün daha da gelişerek büyüyor. O denli ki, kıymetli coğrafyalarda yer alan Türk ülkelerin birbirleriyle yaptığı mutabakatların değeri milletlerarası pazarın da merceği altında.

Birçok enerji kaynağının rezervine sahip Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’ın güç üslerinde hareketlilik arttıkça bölgeden gelecek yeni projeler de gündemi belirlemeye aday. O projelerden biri de Trans Hazar Petrol Boru Hattı…

TRT’de yer alan habere nazaran, Bu sınır için şimdi imzalar atılmasa da yeni gelişmelerin yakın vakitte yaşanması mümkün. Atılacak imzalarla muhtemel Trans Hazar Petrol Boru Hattı’nın bölgedeki petrol entegrasyonunda istikrarları değiştirmesi bekleniyor.

Uzmanlara nazaran proje, güzergahın kıymetli noktalarının yer aldığı Türkiye’yi, bölgesel ve milletlerarası alanda rol sahibi yapabilir. O denli ki, Türkiye petrol ticaret merkezi olma potansiyelini daha da güçlendirebilir.

Hazar Denizi’ndeki güç noktalarının ehemmiyetini ve Trans Hazar Petrol Boru Hattı’nın getirilerini Türkiye Güç Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Lideri Oğuzhan Akyener ile konuştuk.

ULUSLARARASI PAZARLAR HEDEFLENİYOR

Öncelikle Akyener, Trans Hazar Petrol Boru Çizgisi’nin uzun yıllardır planlanan bir proje olduğunu belirtiliyor fakat, hala sınır için imzalar atılmış değil. Akyener, bu sınırın gerçekleştirilmesini en çok isteyen iki ülkenin Kazakistan ve Türkmenistan olduğunun altını çiziyor. Hatta, “Kazakistan bir petrol boru çizgisiyle ürettiği petrolü Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Sınırı’na ve tahminen ileride Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Sınırı’nın da genişletilmiş versiyonuna nakletmeyi hedefliyor” diye ekliyor ve şöyle anlatıyor:

“Trans Hazar Petrol Boru Çizgisi, Kazakistan ve Türkmenistan’ın petrol ve doğal gaz üretimini Azerbaycan’a taşımak ve oradan memleketler arası pazarlara ulaştırmak hedefiyle planlanan bir boru sınırı projesi. Boru çizgisinin iki ayağı var; Kazakistan’dan Bakü’ye petrol taşıyan bir boru çizgisi ve Türkmenbaşı’ndan Bakü’ye doğal gaz taşıyan bir boru çizgisi. Bu projenin maksatları ortasında bölgesel güç entegrasyonu, Türk dünyası iş birliği ve güç güvenliğinin artırılması yer alıyor. Lakin, projeyle ilgili kimi soru işaretleri ve ekonomik sürdürülebilirlik hususları da var. Şimdi proje imzalanmadı fakat ileride gerçekleşmesini umuyoruz.”

CEYHAN LİMANI’NIN DEĞERİ ARTAR

Trans Hazar Petrol Boru Sınırı’nın ekonomik katkılarının epey değerli olması bekleniyor. Bu petrol boru sınırı gerçekleştirilebilirse, “Kazakistan ve Türkmenistan’a petrol ve doğal gaz ihracatını daha faal ve verimli bir biçimde gerçekleştirebilme imkanı doğar” diyor Akyener:

“Azerbaycan, daha fazla petrol taşıyarak Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Çizgisi’nin kapasitesini tam olarak kullanabilir ve Kazakistan’ın petrol ihracatının bir kısmını da bu güzergahtan gerçekleştirebilir. Bu durum, Türkiye’nin Ceyhan Limanı’nın stratejik kıymetini artırırken, Kazakistan’ın da Rusya’ya olan bağımlılığını azaltma emelini takviyeler.

Aynı halde, Türkmenistan’ın daha fazla doğal gaz üretebilmesi ve Türkiye’ye sevkiyat yapabilmesi için bu boru çizgisi büyük bir fırsat sunar. Türkmenistan’ın vergi sistemi ve yatırım çekme siyasetlerinde iyileştirmeler yapması durumunda, Türkiye’nin dayanağıyla Türkmenistan’ın doğal gaz ihracat potansiyeli artabilir. Bu da Türkmenistan’ın ekonomik kalkınmasına ve doğal gaz ihracatında müşteri çeşitliliği sağlamasına yardımcı olabilir.”

ÜLKELERİN EKONOMİK BÜYÜME POTANSİYELİNİ ARTIRIR

 

 

Trans Hazar Petrol Boru Çizgisi’nin maksadı, bölge ülkeler ortasındaki bağları daha ileri düzeye taşıması istikametinde. Akyener, bu türlü bir çizginin kriz durumlarında güç tedarik güvenliği için de epeyce kıymetli olacağına işaret ediyor:

“Boru sınırının gerçekleştirilmesiyle birlikte, bu ülkeler ortasında güç alanında daha güçlü bir iş birliği ve entegrasyon sağlanır. Güç kesimindeki iş birliği, ülkelerin ekonomik büyüme potansiyelini artırır, istihdam yaratır ve bölgesel kalkınmayı takviyeler. Birebir vakitte, kriz durumlarında güç tedarik güvenliğini sağlamak için alternatif bir sevkiyat yolunun olması da büyük bir avantaj olur.

Trans Hazar Petrol Boru Sınırı’nın gerçekleştirilmesiyle birlikte, bölgedeki güç kaynaklarının daha aktif bir formda kullanılması ve ihracat potansiyelinin artması beklenir. Bu da bölgedeki ülkelerin ekonomik büyümesini ve kalkınmasını desteklerken güç arz güvenliğini de sağlar. Fakat, bu projenin gerçekleştirilmesi birçok teknik, ekonomik ve politik zorlukları beraberinde getirecektir ve ayrıntılı bir planlama ve iş birliği gerektirecektir.”

BTC TAM KAPASİTE KULLANILAMIYOR

Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Sınırı’nın kapasitesi yaklaşık 1,2 milyon varil civarında. Lakin bu kapasitenin yarısı bile kullanılamıyor diyor Akyener ve ayrıntıları şöyle ekliyor:

“Azerbaycan’ın petrol üretiminin düşmesi nedeniyle BTC’nin taşıma kapasitesi 500-600 bin varil ortasına düşmüştü. Şu an için Kazakistan ise günlük ortalama petrol sevkiyatını 30-40 bin varil ortasında gerçekleştiriyor. Bu sevkiyat gemilerle yapılıyor şu anda, petrol boru sınırıyla değil. Birtakım günler tanker yanaşmıyor lakin bu sayı ortalama. Ancak şimdilik Kazakistan’ın gayesi, liman kapasitelerini artırarak günlük petrol sevkiyatını 400-500 bin varil aralığına çıkarmak. Bu formda BTC’nin kapasitesinin de kullanılması hedefleniyor.”

TÜRKİYE, PETROL TİCARET MERKEZİ OLABİLİR

Akyener, Trans Hazar Petrol Boru Çizgisi’nin Türkiye’ye güç ticaretinde değerli bir rol verebileceğini belirtiyor, bölgesel ekonomik entegrasyona katkının stratejik kazanımlar sağlayacağını söylüyor:

“Hat, Türkiye’ye çeşitli petrol kaynaklarından tedarik imkanı sağlar. Bu durum, Türkiye’ye güç konusunda stratejik çeşitlilik getirir. Rafineriler, makul petrol tiplerini kullanarak çalışma verimliliklerini artırır. Trans Hazar Petrol Boru Sınırı, Türkiye’ye farklı petrol çeşitlerinin ulaşmasını sağlayarak rafinerilerin daha faal bir halde çalışmasına katkıda bulunabilir.

Hat, Türkiye’nin stratejik ehemmiyetini de artırır. Ceyhan Limanı, değerli bir petrol ticaret merkezi haline gelebilir. Türkiye, Ceyhan’da petrol ve petrol eserleri piyasasıyla birlikte depolama ve ticaret merkezi olarak pozisyonunu güçlendirebilir. Ayrıyeten, Trans Hazar Petrol Boru Sınırı, Türkiye’nin bölgesel iş birliğine katkıda bulunabilir. Örneğin, Irak üzerinden daha fazla petrol alımı için Kerkük-Ceyhan Boru Sınırı revize edilebilir. Irak’ın İpek Yolu projesi kapsamında Basra Petrol’ün de Ceyhan’a ulaşmasıyla ilgili çalışmalar yapılabilir. Bu tıp projelerle Türkiye, bölgedeki petrol ticaretine daha fazla entegre olabilir.

Uzun vadede, Türkiye Trans Hazar Petrol Boru Çizgisi üzerinden sağlanan petrol ticaretiyle birlikte doğal gaz ticaret merkezi olma amacını güçlendirebilir. Yani, Türkiye, güç ticaretinde değerli bir rol oynayabilir ve bölgesel ekonomik entegrasyona katkıda bulunabilir.”