Merkez Bankası’ndan taban fiyat ve enflasyon hesabı!

Merkez Bankası Lideri Hafize Gaye Erkan, 2023 yılı Üçüncü Enflasyon Raporu’nu açıkladı. Merkez Bankası’nın evvelki raporunda yüzde 22.3 olarak belirlenen 2023 yılsonu enflasyon varsayımı yüzde 58 olarak revize edildi. Raporda, temmuz ayında yüzde 30 oranındaki taban fiyat artışının enflasyona tesiri de değerlendirildi.

Rapora nazaran, Türkiye’de fiyatlı ve yevmiyeli çalışanların değerli bir kısmı minimum fiyat ve komşuluğunda fiyat alıyor. Genel fiyat artışlarında büyük ölçüde taban fiyat artışları ve geçmiş tüketici fiyat endeksi (TÜFE) gerçekleşmeleri belirleyici oluyor. Yıllar prestijiyle fiyatlı çalışanların yıllık ortalama net geliri ile minimum fiyat artışları incelendiğinde, minimum fiyatta 1 puanlık artış ortalama fiyatlarda 0.93 puanlık artışa karşılık geliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2021 yılı Hanehalkı İşgücü Anketi mikro bilgilerine dayanan kestirimlere nazaran, tarım dışı bölümlerde çalışan ücretlilerin yaklaşık yüzde 43.1’ini taban fiyatlı ve altı çalışanların oluşturduğu belirtildi. (Kişisel kanaatim, bu oranın 2022 ve 2023 yılında hayli yükseldiği istikametindedir.)

Asgari fiyatla çalışanların oranının sanayi kesiminde yüzde 50.4, inşaatta yüzde 71.4, hizmetlerde ise yüzde 37.9 olarak hesaplandığı kaydedildi. Hizmet kesiminde oran öbür ana bölümlere nazaran daha düşük görünmekle birlikte alt kalemler prestijiyle epey farklılaştığı vurgulandı.

Raporda, kamunun ve finans hizmetlerinin varlığının taban fiyatla çalışanların oranını düşürdüğüne dikkat çekildi. Kamu ve finans dışı dallarda oranın epey yüksek olduğu, örneğin konaklama ve yiyecek hizmetlerinde yüzde 73’e, toptan ve perakende ticaret dalında yüzde 64 oranına ulaştığı kaydedildi. Taban fiyatla çalışanların oranı kamuda yüzde 5.8, finans sigorta kesiminde yüzde 13.3 seviyesinde yer alıyor.

ENFLASYONA TESİRİ 2.7 – 4.1 PUAN ARASINDA

Raporda, taban fiyattaki yüzde 1’lik artışın işlenmemiş besin ve alkol-tütün dışı tüketici fiyat endeksine (TÜFE) tesirinin birinci çeyrekte 0.06 – 0.08 puan, bir yıllık periyotta ise 0.08 – 0.12 puan bandında olduğu belirtildi. Bu kestirimlerin, evvelki çalışmalara kıyasla minimum fiyat tesirinde son yıllarda bir ölçü artış olduğunu gösterdiği vurgulandı.

Buna nazaran, temmuz ayında yüzde 34 oranındaki taban fiyat artışının tüketici enflasyonuna mümkün tesirinin 2.7 – 4.1 puan ortasında hesaplandığı belirtildi. Mal ve hizmet alt kümeleri bazında ise bilhassa işlenmiş besin ve seçilmiş kalemleri fiyatları üzerinde minimum fiyatın manalı bir tesire sahip olduğu kaydedildi.

Firmaların fiyat artışlarını fiyatlara yansıtabilme imkânının talep ve rekabet şartlarına, kesime, piyasa yapısına yahut firmalara mahsus durumlara bağlı olarak farklılaşabildiği vurgulandı. Enflasyon Raporu’nda minimum fiyat artışının tüketici enflasyonuna tesirinin etki aralığının üst bandına, yani yüzde 4.1’e yakın düzeyde gerçekleşeceği görünümün temel alındığı kaydedildi.

ÜCRETİN ÜRETİM MALİYETİNDEKİ HİSSESİ AZALIYOR

Merkez Bankası 2021 yılında da taban fiyat için emsal bir tesir tahlili yaptı. Her iki raporda seçilmiş dallara nazaran işçi maliyetinin üretim pahasına oranına ait bilgilere yer verildi. Buna nazaran, tarım dışı bölümlerde işçi maliyetinin üretim bedeline oranı 2021 yılında yüzde 13.0 iken bu yılki raporda yüzde 10.5’e geriledi.

Personel maliyetinin üretim kıymetine oranı kelam konusu periyotta sanayi bölümünde yüzde 8.9’dan 6.7’ye, hizmetler dalında yüzde 20.4’ten yüzde 17.9’a geriledi. İnşaat kesimindeki hissesi ise yaklaşık birebir kaldı. 2021’de yüzde 9.1 olan oran bu yıl yüzde 9.0 olarak hesaplandı.

Alt bölümlere inildiğinde bu oranın imalat sanayiinde yüzde 9.4’ten 7.2’ye, giyside yüzde 15.5’ten 13.8’e, toptan ve perakende ticarette yüzde 21.6’dan 17.6’ya, konaklama ve yiyecek hizmetinde yüzde 24.4’ten yüzde 20.2’ye, eğitimde de yüzde 53.1’den 51.1’e gerilediği görüldü.

EN ÇOK BU DALLAR ETKİLENECEK

Asgari fiyata hassaslığın en yüksek olduğu kesimler ise idari ve dayanak hizmetleri, konaklama ve yiyecek hizmetleri, toptan ve perakende ticaret, insan sıhhati ile giysi olarak sıralandı. Dokuma bölümü minimum fiyata hassaslığın en düşük olduğu kesim oldu.