Marmara’da tespit edildi: Katil yosun!

Manisa Celal Bayar Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Kısmı Hidrobiyoloji Anabilim Kısmı Lideri ve Deniz Biyoloğu Prof. Dr. Ergün Taşkın ve takımı, istilacı cinsler ortasında bulunan ve katil yosun olarak bilinen yosun çeşidini, birinci olarak 2022 haziran ayında Marmara Denizi’nde tespit etti.

KAPSAMLI ARAŞTIRMA YAYIMLANACAK

AA’da yer alan habere nazaran grubun Marmara Denizi’nde yaptığı dalışlarla saha ve laboratuvar çalışmalarından oluşan kapsamlı araştırmasının sonucu önümüzdeki günlerde yayımlanacak.

“DOĞU AKDENİZ’DE BULUNUYOR”

Araştırma sonuçlarını kıymetlendiren Taşkın, “katil yosun” olarak isimlendirilen tıbbın aslında “caulerpa” isimli makroalg tipi olduğunu belirterek, “Bizim kıyılarımızda, bilhassa Doğu Akdeniz’de bunun bir varyetesi var olan caulerpa taxifolia, distichophylla tipleri yaygın olarak bulunuyor” dedi.

“YAYILIMCI VE İSTİLACI DAVRANIYORLAR”

Denizel ortama kolay kolay adapte olup tabanda bir kaplayıcılıkla, yayılımcı ve istilacı davranış sergilediği için kelam konusu cinsin “katil yosun” olarak isimlendirildiğini; denizdeki yerli tiplere ziyan verdiğini, onların yerine yerleştiğini ve yayılış alanlarını sonlandırdığını anlatan Taşkın, “Zarar verdiği canlıların bir kısmı deniz çayırı olabilir, öbür makroalgler olabilir. Kaplayıcı olduğu ve süratli bir yayılış gösterdiği için habitata daha hakim oluyor. Sonuçta istilacı cinsler daha avantajlıdır, girmiş olduğu ortamda adaptasyon sağladıktan sonra süratli yayılış ve dağılım gösterebiliyorlar” tabirlerini kullandı.

“TÜRKİYE’DE 9 ÇEŞİT BULUNUYOR”

Türkiye’de şu anda ikisi yerli, başkaları istilacı toplam dokuz caulerpa çeşidi olduğunu kaydeden Taşkın şu bilgileri paylaştı:

“GEMİCİLİK FAALİYETİYLE GELİYOR”

“Katil caulerpa, öbür bir istilacı tıp olan asi caulerpa, arsız caulerpa, dikensi caulerpa, baskın caulerpa var. Yayılış özelliklerinden kaynaklı bu halde isimlendirdik. Bunların hepsi aslında ‘Indo Pasifik’ (Hint Pasifik) çeşit. Bunlar bilhassa Akdeniz’e, gemicilik faaliyetleriyle, Cebelitarık Boğazı, Süveyş Kanalı yoluyla girebiliyor. Indo pasifik dediğimiz çeşitler daha çok Süveyş Kanalı yoluyla giriş yaparak Akdeniz’de yayılmaya başlıyorlar. Ayrıyeten akuakültür yoluyla giriş yapanları var.”

“SON OLARAK ERDEK’TE TESPİT ETTİK”

Katil yosunun birinci olarak 1980’lerden itibaren Batı Akdeniz’de görülmeye başlandığına, Türkiye’de ise Avusturalya kökenli olan birinci kaydının İskenderun Körfezi’nden 2007’de yapıldığına değinen Taşkın, daha sonra batıya gerçek yayılım gösterdiğini, Antalya ve Kıbrıs’ın akabinde İzmir’de görüldüğünü, son olarak da kendileri tarafından Erdek’ten rapor edildiğini aktardı.

“MARMARA’YA DA AHENK SAĞLAMIŞ”

Taşkın, şöyle devam etti:

“Yayılışını aslında Batı Akdeniz’e yanlışsız sürdürürken bir yandan da kuzeye gerçek gittiğini, İzmir Körfezi’ne, oradan Çanakkale Boğazı’ndan Marmara’ya giriş yaptığını gördük ve çok küçük bir alanda, posidonia (deniz çayırı) içinde bulduk. Cinsin kaydedildiği yerler aslında tuzluluğu yüksek bölgeler. Marmara’da ise tuzluluk daha düşük oranda. Marmara’da kaydettiğimiz yer binde 23 üzere bir tuzluluk bölgesi, buna da adaptasyon sağlamış ve yayılmaya başlıyor. Marmara’da tespit ettiğimiz derinlik 3-4 metrelerde. Şu anda Marmara için geniş alanlara yayıldığını söyleyemiyoruz, yalnızca 1 noktada tespit ettik lakin önümüzdeki süreçte tıpkı noktayı takip edeceğiz. Yayılış alanını genişlettiğini görme, örtücülüğü yüksek bulma ihtimalimiz var. Geçmiş devirlerde Ege ve Akdeniz’den bu türlü bir deneyimimiz var.”

“KARADENİZ’E GERÇEK ÇIKABİLİR”

Türün Marmara Denizi’nin tuzluluk oranına adapte olduğuna dikkati çeken Taşkın, “Karadeniz’de binde 15 ile 18 ortasında bir tuzluluk var, önümüzdeki süreçte Marmara Denizi’ne adaptasyonunu sağladıktan sonra Karadeniz’de görülebilme ihtimali var. Marmara ile Karadeniz’i bir eko bölge olarak aldığımızda yavaş yavaş buraya hakikat çıkmaya başladığını da söylemek yanlış olmaz.” değerlendirmesini yaptı.

“50 CİNS KIYILARDA YAYILIM GÖSTERİYOR”

Türkiye’de yabancı denizel makroalglerden 50 çeşidin kıyılarda yayılım gösterdiğini, bunların 11-12’sinin katil yosun üzere davranış gösteren yayılımcı, istilacı özellikte, yarısından fazlasının ise adaptasyonunu sağlayıp yerleşmiş cinsler olduğunu vurgulayan Taşkın, iklim değişikliği nedeniyle deniz suyu sıcaklıkları ve tuzluluk artışı, kirlilik ve balıkçılık ile gemicilik faaliyetlerinin yabancı cinslerin süratli bir halde giriş yapıp yayılmasına neden olduğu ihtarını yaptı.

KATİL YOSUNUN VERDİĞİ ZİYANLAR NELER?

Taşkın, “katil yosun”un deniz ekosistemine verdiği ziyanlar hakkında şu bilgileri verdi:

“Yerli tiplerin üzerini, ömür alanlarını kaplıyor, onların yerini almaya başlıyorlar. Doğal olarak oradaki habitat bozuluyor ve istikrar bozulduğu için de yerli cinsler bundan olumsuz etkileniyor. Bilhassa deniz çayırının yerini almışsa oradaki balık cinslerine ve başka canlılara önemli manada ziyanı dokunduğunu biliyoruz. Zira deniz çayırları, Türkiye’de yapılan çalışmalara nazaran, binden fazla cinse konut sahipliği yapıyor.”

Türün, Batı Akdeniz’de üzerinin örtülerek yayılışlarını engelleme çalışmalarını bulunduğunu bildiren Taşkın, denizel ortamda bunu başarmanın çok sıkıntı olduğunu lisana getirdi.

“GEMİLERİN BALAST SULARINA DİKKAT”

Taşkın, çaba formülleri konusunda şu tekliflerde bulundu:

“Gemi balast sularının boşaltılmasını engellemek yahut denetimini önemli bir biçimde yapmak gerekiyor. Karasal baskı ve iklim değişikliği, yabancı cinslerin girişinde etken. Global ısınmayı, denizdeki tuzluluk artışını engelleyeceğiz, balast sularını denetim edeceğiz. Lakin bu biçimde bunların ortamdan çekildiğini görebiliriz. Balıkçılık faaliyetlerini daha düzgün, yönetmeliklere uygun bir halde yaparsak denizel ekosistemlerimizi koruyabiliriz.”

Denizel ortamın korunması gerektiğini lisana getiren Taşkın, kelamlarını, “Bu büsbütün bizim elimizde, deniz ekosisteminde deniz çayırları ve makroalgler kıymetli bir pozisyonda. İklim değişikliği uğraşımızda başarılı olmak için müdafaa alanlarımızı artırmamız gerekiyor” diye tamamladı.​​​​​​​