ABD’de kritik viraj: Yeni bir tedarik zinciri kriziyle karşı karşıya kalabilir!

ABD, yeni bir tedarik zinciri krizine hakikat gidiyor olabilir. Bu sefer ise krizin yarı iletken teknolojisinde değil, elektrikli araç pil üretiminde olması bekleniyor.

Finansgundem.com’un derlediği bilgilere nazaran, ABD’nin, Çin’e bir giriş için imkan sağlayan boşlukları kapatmak maksadıyla süratli hareket etmesi ve elektrikli araç pil üretiminde denetimi tekrar kazanmaya odaklanması gerekiyor.

YABANCI ŞİRKETLER BÖLÜMDEKİ BOŞLUKLARDAN FAYDALANAIYOR

Bloomberg’den Tim Culpan’ın tahliline nazaran, ABD’nin elektrikli araç pili üretimini artırma yarışını yakalama gayretleri ümit verici. Lakin vergi iadeleri ve öteki teşvikler, yabancı şirketlerin yararlanabileceği boşluklar bırakıyor.

Washington’ın, tıpkı çiplerde olduğu üzere, ülkenin daima tedarik zinciri krizleriyle karşı karşıya kalmamasını sağlamak istiyorsa, bu boşlukları kapatması ve teknolojik gelişmeyi artırmak için teşebbüslerinde daha süratli hareket etmesi gerekiyor.

ABD, lityum iyon pil üretiminin en değerli bileşenlerinden kimilerinde Çin, Güney Kore ve Japonya’nın gerisinde kalıyor. Global pil kapasitesinin sırf yüzde 4,4’ü ve ayırıcıların, elektrolitlerin, katotların ve anotların tek haneli hisseleriyle dünyanın en büyük iktisadı ABD, elektrikli araç sanayisinde kendi kendine kâfi olmaktan çok uzak gözüküyor.

2021 yılında kabul edilen Altyapı Yasası (Infrastructure Law) ve geçen yılki Enflasyon Düşürme Yasası ise (Inflation Reduction Act – IRA) Amerika’nın ortayı kapatmasına yardımcı olmayı amaçlıyor.

Yine de, bu yasalar, bilhassa Çinli tedarikçilerin ülkenin elektrikli araç iktisadına daha fazla dahil olması için bir yol sunan elektrikli araç satın almaya yönelik teşviklerle, farklı hedefler uğruna da çalışıyor olabilir. IRA’da yazılan kaideler, alıcıların araç başına 7.500 ABD Doları’na kadar kredi alması durumunda şirketlerin mahallî tedarik kotalarını karşılamasını gerektiriyor.

Bu sorunun tahlili ve Çin’in devre dışı bırakılması için en temel seviyede, otomobil yahut kamyonların ABD, Meksika yahut Kanada’da üretilmesi gerekiyor. Pil bileşenleri Kuzey Amerika’da monte edilirse paranın yarısı oradan gelirken, öteki yarısı ise kritik minerallerin ABD’de yahut özgür ticaret muahedesi yaptığı ülkelerden rastgele birinde çıkarılmasını yahut işlenmesini koşul kılıyor.

ABD’NİN ÇİN’E OLAN BAĞLILIĞINDA ARTIŞ YAŞANIYOR

Bu çok büyük bir boşluk ve şimdiden istismar ediliyor. Çinli şirketler ve Güney Koreli ortakları, sırf son dört ayda Kore’deki beş yeni pil fabrikasına 4 milyar dolar yatırım yaptığını duyurdu ve daha fazlasının gelmesi bekleniyor.

Çin’in ABD ile bir hür ticaret mutabakatı (Free Trade Agreement – FTA) yok lakin Güney Kore, Meksika, Kanada ve bir düzine öbür ülkeyle var.

Bu nedenle, Washington’ın dost ulusları, ‘tedarik zinciri inanç çemberi’ne alması akıllı bir yol olacağa benziyor. Bunun, hiçbir ülkenin kendi muhtaçlıklarını tam olarak karşılayamayacağını kabul etmesini ve Soğuk Savaş sırasında görülene misal formda dünyanın nüfuz yarım kürelerine bölündüğü bir vakitte daha yakın bağlar kurmasını sağlayacaktır.

Ancak, kelam konusu FTA muafiyeti, ABD’nin Çin’e Washington’ın rahat etmesi gerekenden daha fazla bağımlı olmasına müsaade veriyor. Dost bir ülkede üretim kapasitesine sahip olmak, en büyük rakibinin sonları içindeki fabrikalara güvenmekten mutlaka daha inançlı, fakat Biden idaresinin, üretimin tek başına sorunu çözmediğini kabul etmesi gerekiyor. Risk, yabancı bir gücün, materyallerden bileşenlere kadar teknolojinin temellerini denetim etmesi olarak öne çıkıyor.

Tüketici indirimleri, sırf fazla kapasite olduğunda yahut fazladan siparişler ölçek ekonomilerini artırdığında arza akan talep istikametli bir teşvik niteliği taşıyor. Otomobilleri daha ucuz hale getirmek, çıktı problemini ortadan kaldırmıyor. Bilakis arz-talep açığını şiddetlendiriyor ve bileşenleri daha muteber ve ucuza üretecek teknolojiye ve kapasiteye sahip şirketlerin işine yarıyor.

YATIRIMLARIN YÜZDE 60’ININ PİL ÜRETİMİNE AYRILDIĞI BELİRTİLDİ

Ford Motor’un tam da bu problemle karşı karşıya olduğu görülüyor. Ford, geçen ay, genişleme planlarını küçültmenin bir nedeni olarak pille çalışan araçlar ortasındaki fiyat savaşına işaret etti. Araba üreticisi, bu yıl 600.000 elektrikli araç maksadına ulaşmak yerine, amacı gelecek yıla erteledi ve 2026’nın sonuna kadar yılda 2 milyon elektrikli model yapma maksadından vazgeçti.

Yönetim, bu kapasite problemini çözmek için geçen yıl 2,8 milyar dolarlık bir finansman açıklamıştı. Bu sayı, mahallî yarı iletken üretimine yardımcı olmak için Çip Yasası (Chips Act) aracılığıyla sağlanan 39 milyar dolar ile karşılaştırıldığında epey küçük bir meblağ. Lakin hala ivmelenme işaretleri bulunuyor. Bloomberg’ün araştırmasına nazaran, geçen yıldan bu yana Kuzey Amerika’da elektrikli araç ile ilgili dallarda 72 milyar dolardan fazla yatırım açıklandı. En kıymetlisi, bu paranın yüzde 60’ının pil üretimine ayrılması planlanıyor.

Bu planlar ortasında, Ford’un Şubat ayında duyurulan Michigan’daki yeni tesise yaptığı 3,5 milyar dolarlık yatırım da yer alıyor. Tesisin CATL olarak bilinen Çinli Contemporary Amperex Technology’nin teknolojisini kullanması dışında, bu ABD için bir kar üzere görünüyor.

İki Cumhuriyetçi milletvekili ise, ‘şirketin kendisini ve ABD’li vergi mükelleflerini Çin Komünist Partisi’nin ve onun siyasetinin kaprislerine maruz bırakacağından’ endişe duyanlar ortasında yer alıyor. Bu yaklaşım, Çin kuşkucularının ortak bir nakaratı olsa da pek de yanlış sayılmaz.

ARTAN ÜRETİM KAPASİTESİ BOŞLUKLARI KAPATIYOR

Daha fazla kapasitenin kısa vadeli bir tahlil olduğunun bilinmesi ehemmiyet taşıyor. Mahallî olarak geliştirilen ve sahip olunan teknolojinin gerçek gaye olması gerekiyor. General Motors, diğer birinin teknik bilgisine güvenirken üretimi artırmanın zorluklarıyla çoktan yüzleşti bile.

Temmuz ayında ABD’li araba devi, bir otomasyon ekipmanı tedarikçisiyle ilgili problemlerin Ultium pillerinin üretim kapasitesini sınırladığını açıkladı. İcra Heyeti Lideri Mary Barra, geçen ay yatırımcılara, “Tedarikçi bizi şaşırttı, yanlışsız yolda olduklarını düşündük” dedi.

GM, yangın riskine neden olan ve düzeltilmesi 1,9 milyar dolara mal olan bir kusur nedeniyle 2021’de 142.000 Bolt EV’nin geri çağrılması noktasında hala acı çekiyor gözüküyor. Seul merkezli LG Energy Solution bu pillerin tedarikçisiydi ve ABD’li araba üreticilerinin, müttefikler tarafından üretilmiş olsa bile, yabancı teknolojiye yüksek seviyede bağımlı olduklarının altını çiziyordu.

Yine de sorunu güzelleştirebilecek şeyler, ABD’nin araştırma ve geliştirmeye daha fazla para ayırması, lokal üreticileri kritik teknolojilerde yaptıkları işe alımlar ve bu teknolojilere yaptıkları yatırımlar için ödüllendirmesi ve Çin’in Amerika’nın elektrikli araç sanayisinin geleceğinde hisse sahibi olmasına müsaade veren boşlukları kapatmasıdır.

Elbette, mevcut idarenin daha fazlasını yapma planları olsa da daha süratli hareket etmek de elzem görünüyor. İki yıl evvel çip kıtlığı, yarı iletken kesimini destekleme uğraşlarına çok muhtaçlık duyulan aceleyi kanıtlamış ve hatırlatmıştı ve artık elektrikli araç tedarik zinciri için birebir aciliyeti göstermenin vakti geliyor gözüküyor.